Bài viết khách mời của Mia Nguyễn.
Năm 2017, một cậu bé 5 tuổi ở Dak Lak đã bị chấn thương sọ não và gãy xương chậu sau khi nhà vệ sinh ở trường mẫu giáo bị sụt khiến em rơi xuống hốchất thải sâu 5 mét. Sự kiện đau lòng này một lần nữa dóng lên hồi chuông báo động về sự mất an toàn và mất vệ sinh của nhiều nhà vệ sinh học đường tại các vùng nông thôn của Việt Nam. Trong vụ việc này, hố vệ sinh của trường thậm chí không có cấu trúc đỡ phía bên dưới. Nguy hiểm hơn đó là nhà vệ sinh này đã không được cải tạo trong suốt gần một thập kỷ. Mặc dù chúng ta thường không để ý tới tầm quan trọng của nhà vệ sinh trong đời sống hàng ngày, trên thực tế sự hiếm hoi của những nhà vệ sinh có chất lượng tại các trường học đang hàng ngày ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như chất lượng học tập của hàng triệu trẻ em nông thôn của Việt Nam.
Phần lớn nhà vệ sinh học đường ở vùng nông thôn đều đang ở trong tình trạng tồi tàn hoặc thậm chí là không tồn tại. Bồn vệ sinh dơ bẩn, vòi nước hoen rỉ, thiếu xà phòng rửa tay đang là một vài trong số những vấn đề thường thấy ở những nhà vệ sinh trường học không đạt chuẩn. Nhiều vùng hẻo lánh thậm chí còn không có nước sạch tại trường.
Hơn thế nữa, nhu cầu học tập gia tăng ở các vùng nông thôn cũng gây áp lực lên cơ sở vật chất của nhà vệ sinh trường học. Tỉ lệ số nhà vệ sinh trên tổng số học sinh thường không đủ dẫn đến tình trạng quá tải. Mặc dù có nhiều tổ chức và cá nhân trong thời gian qua cũng đã đóng góp để xây dựng nhà vệ sinh mới cho trường học, phần lớn vẫn còn trong tình trạng khá tồi tàn do không đủ kinh phí xây dựng hoặc bảo trì.



Tình trạng thực tế của nhà vệ sinh tại một ngôi trường tại Hậu Giang trước khi saigonchildren xây mới
Những điều này đã tạo nên sự bất tiện và nguy cơ cho không chỉ học sinh của trường, mà còn cho những thành viên khác trong cộng đồng như giáo viên và phụ huynh. Ám ảnh về mùi cũng như tình trạng của nhà vệ sinh khiến cho nhiều học sinh thường cố nhin không đi vệ sinh ở trường. Một mối lo ngại khác nữa là việc học sinh phải sử dụng những nhà vệ sinh không đảm bảo riêng tư, xây dựng trong những khu vực hẻo lánh, có thể gây ra nhiều nguy cơ nghiêm trọng về an toàn cho trẻ.
Trên hết, nhà vệ sinh không đạt chuẩn ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của những thành viên dễ bị tổn thương nhất trong cộng đồng. Những khu vệ sinh ngoài trời có thể gây ô nhiễm môi trường xung quanh cũng như là nguồn lây những bệnh như cúm, tiêu chảy, hoặc nhiễm ký sinh trùng. Học sinh và giáo viên, những người dùng các khu vệ sinh này hàng ngày, phải đối mặt với những nguy cơ thường trực về bệnh tật. Tại Việt Nam, bệnh tiêu chảy là nguyên nhân gây ra 10% tỉ lệ tử vong của trẻ dưới 5 tuổi.
Sự nghiêm trọng của vấn đề này càng cần phải được nâng cao trong bối cảnh đại dịch COVID-19 hiện tại, khi điều kiện vệ sinh kém chính là mối nguy lớn đối với hệ thống y tế công cộng. Tình trạng mất vệ sinh không chỉ góp phần vào việc lây lan của virus, mà các ca bệnh liên quan đến chất lượng vệ sinh kém còn góp phần làm quá tải các bệnh viện trong thời điểm này. Kết quả là một vòng tròn luẩn quẩn của sự lây nhiễm và năng lực chữa trị của hệ thống y tế.
Chương trình Xây dựng Trường học và Môi trường Học đường của saigonchildren không chỉ đem lại những phòng học mới, khang trang và an toàn cho học sinh vùng nông thôn mà còn chú trọng vào việc cải tạo và làm mới hệ thống nhà vệ sinh của những trường này. Những thay đổi tích cực này sẽ khuyến khích học sinh, đặc biệt là học sinh nữ ở tuổi dậy thì, tiếp tục đi học một khi được tiếp cận với hệ thống nhà vệ sinh sạch sẽ và an toàn. Các em học sinh có thể hình thành những thói quen vệ sinh cá nhân tốt từ khi còn nhỏ, và từ đó lan tỏa và nâng chuẩn mực về vệ sinh trong cộng đồng. Với hệ thống cơ sở vật chất sạch sẽ và thoải mái hơn, nguy cơ lây lan các bệnh truyền nhiễm cũng sẽ giảm đáng kể.


Nhà vệ sinh mới mà saigonchildren xây dựng cho trường học nói trên