Trò chơi phát triển kỹ năng cho trẻ tự kỷ tại nhà

3 – MỞ NẮP CHAI

Bắt chước, vận động: 1 – 2 tuổi

Vận động tinh, phối hợp hai bàn tay: 2 – 3 tuổi

Mục đích: Cải thiện sự làm chủ vận động tinh. Sự phối hợp hai bàn tay, sự rắn rỏi bàn tay và sự xoay cổ tay.

Mục tiêu: Mở nắp chai nhỏ không trợ giúp.

Dụng cụ: 5 nắp chai nước.

Tiến trình:

• Để 5 chai nước trên bàn trước mặt trẻ. Bạn đu đưa bánh kẹo mà trẻ thích trong tầm nhìn của trẻ.
• Khi bạn nắm bắt được sự chú ý của trẻ, bạn mở nắp một trong 5 chai nước và để bánh kẹo vào trong. Bạn đóng nhẹ cái nắp.
• Cho trẻ một cái chai và ra hiệu cho trẻ mở nắp chai bằng cách bắt chước hành động với bàn tay bạn. Sau đó bạn để bàn tay trẻ trên chai một cách thích hợp và giúp trẻ mở nắp để lấy bánh kẹo.
• Lặp lại bài tập này với những chai khác. Giảm sự trợ giúp của bạn cho tới khi trẻ mở một mình 5 nắp chai nước. Bạn đừng quên kiểm tra mỗi lần nắp không được đóng chặt quá.
• Khi trẻ đã hoàn thành mục tiêu, bạn hãy nâng cao bài tập bằng cách tăng dần số lượng nắp chai cần bỏ.Bạn có thể cắt bỏ phần cổ chai dán trên thùng carton và cho trẻ tự mở (như trong clip)

Kỹ năng vận động tinh là khả năng điều khiển bàn tay và các ngón tay. Đây là kỹ năng đòi hỏi khéo léo, tỉ mỉ, kiên trì để thực hiện những động tác nhỏ và đòi hỏi sự chính xác cao. Trẻ tự kỷ thường chậm về vận động tinh vì nhiều lý do khác nhau. Trong đó có:

• Thiếu động lực tham gia vào các hoạt động loại này
• Tay yếu
• Chậm phát triển về trí tuệ
• Khả năng tập trung và chú ý kém
• Và khó khăn trong giải quyết vấn đề

Rèn vận động tinh giúp trẻ làm chủ các chuyển động từ đó trẻ tự tin hơn vào bản thân, vào hành động của mình cũng như vào thế giới xung quanh. Vận động tinh tốt giúp trẻ trở nên độc lập hơn, nó còn xây dựng ở trẻ bản tính tò mò tự nhiên về mọi hoạt động thường ngày.

Ngoài ra vận động tinh còn rèn luyện cho trẻ cách chỉ ngón trỏ – đó là cách giao tiếp giúp trẻ thể hiện mong muốn. Với những trẻ chưa có ngôn ngữ, thật sự khó khăn nếu trẻ muốn cái gì đó mà không thể giao tiếp biểu đạt nhu cầu. Chỉ ngón trỏ chính là bước giao tiếp đầu tiên. Bạn cũng muốn trẻ hiểu rằng cách chỉ ngón trỏ được sử dụng theo nhiều cách khác nhau và có thể kết hợp với lời nói để biểu đạt nhu cầu.

 

4 – KẾT HỢP MÀU SẮC

Kỹ năng nhận thức, kết hợp: 2-3 tuổi

Cảm nhận thị giác, 3- 4 tuổi

 

 

Mục đích: Cải thiện sự phân biệt màu sắc, sự chú ý bằng mắt và kỹ năng kết hợp.

Mục tiêu: Kết hợp các que màu với màu của hộp đựng.

Dụng cụ: Que tính, giấy màu được kết hợp.

Tiến trình:

• Dán 2 giấy màu khác nhau trên 2 hũ đựng.
• Giữ trên đầu gối những que màu kết hợp với 2 màu đó.
• Cho trẻ một que  và nói “con để vào”.
• Hướng dẫn tay trẻ đặt đúng que cùng màu với hộp đựng, sau đó giúp trẻ đặt que màu thứ hai trên hộp đựng thứ hai có màu kết hợp. (Khen thưởng tức thì)
• Lặp lại tiến trình với cùng que màu và cùng hộp đựng nhưng không hướng dẫn tay trẻ.
• Nếu trẻ để que không đúng màu, bạn nói “không” và hướng dẫn tay trẻ để đúng hộp đựng.
• Lặp lại tiến trình cho tới khi trẻ đặt que màu trên đúng hộp đựng không trợ giúp một cách chắc chắn.
• Khi bài tập đối với trẻ quá dễ, bạn làm hộp đựng có màu thứ ba để kết hợp với que tính.

Để trẻ hiểu được sự nối kết giữa từ ngữ với thế giới hiện thực, trước tiên trẻ phải hiểu điều gì đang xảy ra xung quanh trẻ. Nhưng để hiểu được thế giới xung quanh thường khó khăn với trẻ tự kỷ.Thậm chí khi trẻ biết ý nghĩa của từ trong một tình huống, trẻ không thể hiểu nghĩa của nó là gì trong một ngữ cảnh khác.

Trong một số trường hợp phần lớn trẻ hiểu sai ý dẫn đến việc tiếp thu thông tin không đúng. Vì vậy các bài tập phát triển kỹ năng nhận thức cho trẻ là điều hữu ích và không thể bỏ qua. Một nguyên tắc luôn được chuyên gia khuyến cáo khi can thiệp cho trẻ tự kỷ, đó là nên kết hợp với các tình huống hàng ngày. Điều này sẽ giúp trẻ học nhanh và nhớ lâu hơn bởi những hoạt động này được lặp lại thường xuyên.

 

5- BẮT CHƯỚC HOẠT ĐỘNG BẰNG HAI PHẦN

 

Bắt chước, vận động: 4 – 5 tuổi

Vận động tổng quát, thân: 2 – 3 tuổi

Kỹ năng nhận thức, điều hành theo thứ tự: 1-2 tuổi

 

Mục đích: Cải thiện sự chú ý, sự bắt chước động tác của người khác và nhớ cách điều hành theo thứ tự.

Mục tiêu: Bắt chước một loạt 2 cử động đơn giản theo đúng thứ tự.

Tiến trình:

• Bạn chuẩn bị dụng cụ như trên clip.
• Bạn thực hiện một loạt hai hành động đơn giản (khi bạn chắc chắn trẻ đã chú ý và có khả năng thực hiện mỗi hành động trong thói quen này).
• Nếu trẻ chưa thực hiện được, lúc đầu bạn chỉ thực hiện 1 hành động rồi hướng dẫn trẻ bắt chước bước đúng theo bạn. Dần dần khi trẻ đã quen, bạn nâng dần bài tập bằng cách thực hiện hai hành động.
• Nếu trẻ chỉ thực hiện một trong hai phần hoặc trẻ đảo lộn thứ tự, thì bảo trẻ thực hiện lại hành động rồi thưởng trẻ.

Kỹ năng vận động thô là sự phát triển và phối hợp của các nhóm cơ lớn của cơ thể trẻ, bao gồm khả năng lăn, bò trườn, xoay cơ thể, đi, chạy, đá chân, ném, vung tay, kéo, đẩy, leo trèo, v.v. Những hoạt động vận động thô giúp trẻ phối hợp và kiểm soát linh hoạt các cơ bắp của tay, chân và thân. Kỹ năng đi thăng bằng, ném, đá, nhảy và bắt là những kỹ năng chúng ta có được khi phát triển chúng. Đối với một đứa trẻ, sự cân bằng, sức mạnh của cơ bắp và khả năng điều khiển, phối hợp là 3 kỹ năng vô cùng quan trọng đối với sự phát triển.

 

6 – ĐẨY NẮP CHAI

Phối hợp mắt-bàn tay, tự chủ: 1 – 2 tuổi

Vận động tinh, thao tác: 1-2 tuổi

Mục đích: Cải thiện sự chính xác cử động bàn tay hướng về mục tiêu.

Mục tiêu: Đẩy nắp chai chính xác với khoảng cách từ 1 mét.

Dụng cụ: Nắp chai, thùng carton, giấy màu, dây thun.

Tiến trình:

• Chuẩn bị dụng cụ như trong clip. Lần đầu để trẻ tập làm quen với cách chơi, bạn nên chỉ làm 1 máng trượt.
• Bạn làm mẫu cho trẻ cách đặt nắp chai vào vị trí và điểu chỉnh lực bàn tay đẩy nắp chai để rơi vào lỗ.
• Đặt nắp chai khác vào vị trí cũ và giúp trẻ đẩy nắp chai
• Khen trẻ dù khi bạn hỗ trợ trẻ toàn phần.
• Khi trò chơi trở nên dễ dàng hơn, bạn tăng dần khoảng cách giữa vị trí đặt nắp chai và lỗ trống.
• Khi trẻ đã làm quen với trò chơi, bạn có thể xen vào trò chơi luân phiên.
• Ghi ký hiệu đơn giản trên một miếng giấy để trẻ thấy số nắp chai trẻ đẩy rớt vào lỗ là bao nhiêu và bạn đẩy đổ là bao nhiêu.
• Động viên trẻ thích thú với trò chơi này mà không có tư tưởng cạnh tranh.

 

Phối hợp tay-mắt  là phối hợp kiểm soát của chuyển động của mắt với chuyển động của tay và xử lý đầu vào hình ảnh để hướng dẫn việc xem xét sâu rộng và nắm bắt cùng với việc sử dụng các nhận cảm của bàn tay để hướng dẫn mắt. Trẻ tự kỷ thường ít chú ý cũng như tránh né ánh mắt giao tiếp. Trẻ thường chỉ chơi một mình, không để ý quan tâm thái độ của người khác. Các bài tập phối hợp tay – mắt giúp trẻ tăng khả năng chú ý, rèn luyện vận động tinh, tăng khả năng kết hợp cũng như tăng khả năng tương tác. Từ đó cải thiện ngôn ngữ cho trẻ.

 

7 – CHO CÁ ĂN

Khả năng bằng lời, từ vựng: 4 – 5 tuổi

Kỹ năng nhận thức, kết hợp: 4 – 5 tuổi

Bắt chước bằng lời: 2 – 3 tuổi

Mục đích: Cải thiện từ vựng và khái niệm về số.

Mục tiêu: Đếm cho tới 5 không trợ giúp.

Dụng cụ: Giấy, bút màu.

Tiến trình:

• Bạn chuẩn bị dụng cụ như trong clip. Lần đầu thực hiện bạn hãy gia giảm linh hoạt số chấm trên xí ngầu phù hợp với khả năng của trẻ.
• Bạn cho trẻ lắc xí ngầu để ra số chấm cần thực hiện. Sau đó bạn hướng dẫn trẻ đếm số chấm trên xí ngầu rồi lấy số hạt tương ứng bỏ vào miệng cá.
• Khi trẻ nói cho bạn số lượng hình chấm trên xí ngầu, bạn đếm số lượng đó chậm chậm cho trẻ, đặt mỗi hạt vào miệng cá được tách ra sau khi nêu tên số lượng.
• Sau khi làm điều đó nhiều lần, bạn do dự trước khi nói con số và xem trẻ có tự nói con số đó không. Ví dụ, bạn nói “Có bao nhiêu chấm?”. Nếu trẻ nói đúng số chấm, bạn khen thưởng cho trẻ và cùng trẻ bỏ số hạt tương ứng vào miệng cá
• Lặp lại tiến trình này nhiều lần nhưng lúc đầu bạn chỉ yêu cầu trẻ xác định số chấm trên xí ngầu. Dần dần, khi trẻ thành thạo, bạn bảo trẻ vừa đếm số chấm trên xí ngầu và bỏ hạt tương ứng vào miệng cá. Tăng dần số lượng khi khả năng bằng lời của trẻ được cải thiện.

Những trẻ tự kỷ khác nhau sẽ có những khiếm khuyết về trí tuệ khác nhau và điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động nhận thức của trẻ. Từ đó năng lực học tập và sử dụng thông tin trở nên yếu kém. Trẻ khó khăn trong việc kết hợp các loại thông tin từ những sự kiện nhớ lại và từ những sự kiện hiện tại , không có khả năng hiểu được ý nghĩa để dự đoán trước những điều sẽ xảy ra và dự đoán kế hoạch thực hiện.

Bài tập trên giúp trẻ phát triển nhận thức về đếm số lượng cũng như cải thiện ngôn ngữ. Kết hợp sau đó giúp trẻ liên kết số lượng chấm trên xí ngầ để thực hiện việc tiếp theo là bỏ số hạt tương ứng.

 

 8 – THỔI POM POM

Khả năng điều chỉnh hơi thở, vận động môi miệng: 1 -2 tuổi

 

Mục đích: Tăng cường khả năng điều khiển hơi thở

Mục tiêu: Thổi rớt 5 viên pom pom rớt vào lỗ.

Dụng cụ: Giấy, bút màu, thùng carton, pompom, ống hút, lõi khăn giấy.

Tiến trình:

• Bạn chuẩn bị dụng cụ như trong clip. Lần đầu thực hiện bạn hãy gia giảm linh hoạt khoảng cách máng trượt phù hợp với khả năng của trẻ.
• Bạn làm mẫu cho trẻ cách đặt pom pom vào máng trượt rồi cầm ống hút thổi pom pom rớt vào lỗ trống
• Sau khi làm điều đó nhiều lần, bạn khuyến khích trẻ thực hiện. Nếu hơi thổi trẻ chưa mạnh, bạn cầm ống hút và thổi cùng với trẻ.
• Khen ngợi trẻ tức thì dù bạn vẫn đang hỗ trợ trẻ.
• Khi trẻ đạt mục tiêu, bạn kéo dài máng trượt hoặc tăng số lượng pom pom.

Ngôn ngữ là phương tiện của quá trình giao tiếp ở con người. Các kỹ năng ngôn ngữ đóng góp vào sự phát triển các kỹ năng tương tác xã hội, kỹ năng chơi và nhiều kỹ năng học tập của trẻ.

Hầu hết các trẻ tự kỷ đều hạn chế về khả năng ngôn ngữ thì việc phát triển lời nói cho trẻ là một vấn đề khó khăn. Một số trẻ vẫn có sự phát triển về lời nói, nhưng cách phát âm và cách biểu đạt ngôn ngữ lại có những dấu hiệu bất thường. Trẻ có những câu nói vô nghĩa, nhại lại lời người khác rất chính xác nhưng dường như bản thân trẻ cũng không hiểu những lời nói mà mình phát âm ra. Thậm chí nhiều trẻ còn không có ngôn ngữ lời nói.

Vậy trước khi dạy trẻ nói, chúng ta cần dạy trẻ cách điều khiển hơi thở cũng như rèn luyện cho trẻ về các bài tập vận động môi miệng. Điều này giúp cơ quan phát âm ở trẻ trở nên mềm dẻo và linh hoạt hơn. Việc bắt chước âm lời nói cũng sẽ trở nên dễ dàng hơn. Bạn nên thực hiện các bài tập vận động môi miệng cho trẻ hằng ngày. Không nên bắt ép trẻ. Hãy làm cho các hoạt động này trở nên thú vị và hãy thực hiện cùng trẻ.